AnaSayfa Kuruluş: 22 Nisan 1987
Dil Derneği, Bakanlar Kurulunun 24.07.2002 tarih ve 2002-4812 sayılı kararı ile kamu yararına çalışan dernektir.
 
Eylül-Ekim 2011
DİL DEVRİMİNİN 79. YILINDAYIZ!

      Laik cumhuriyetimizin 87. yılında, Türk Devrimi diyebileni fenerle arıyoruz! Bu ülkenin adı Türkiye Cumhuriyeti; cumhuriyet kolay kurulmadı. Çağının gerisinde kalıp küçüldükçe küçülen; kurumlarını yenileştirme gereksinimi duydukça, örneğin okul/fakülte açarken hangi dille eğitim yapacağına karar veremeyen; ordusunu yabancı komutanların eline bırakan; gün gün yoksullaşan “ümmi ümmet kullar”ını yalnız vergisini almak ve askere çağırmak için anımsayan… Yazısı, dili, eğitimi, hukuk düzeni, kılık kıyafeti, ölçüsü takvimi, ulaşımı, iletişimi ve akla gelebilecek her alanda çağının gerisinde kalan, yayılmacıya borçlandıkça borçlanan bir imparatorluğun küllerinden doğdu. Bugün birileri Osmanlının çöküş dönemini ve çöküşün nedenlerini gizleyerek, günümüzün dili ve olanaklarıyla Kurtuluş Savaşını yok sayarak geçmişe övgü düzüyor. Sanki Anadolu’ya yayılmacı (emperyalist) hiç gelmedi; sanki Anadolu yıllarca yayılmacıyla işbirlikçisi yobazın işgali altında onca acıyı yaşamadı! Ulusal savaşın kahramanlarını karalamak, hainlik yapanı aklamak bugünün modası… Oysa bu ulus, Mustafa Kemal’e inandı; savaştı; her alanda bağımsız olmalıydı. Oldu. Osmanlının, yayılmacıya olan borcunu bile ödedi. Türk Devrimi başladı; devrimler her alanda özgür düşünceli yurttaşlar yaratacaktı. Türk Devriminin en önemli basamakları Harf ve Dil Devrimleri, düşüncenin özgürleşmesi için atılan büyük adımlardı. Her türlü engele karşın başarılı da oldu. Geçmişe övgü düzenler, bugün Osmanlının diliyle konuşabilir mi? O dili, dedeleri de kullanamıyordu. Unutmasınlar, geçmişin doğrularını ve yanlışlarını öğrenip sorgulamamızı sağlayan Harf ve Dil Devrimleri olmuştur.
      Dil Devrimi, Arapçayı kutsayan; dili, “din”le ilişkilendiren anlayıştan kurtulmamızı sağlamıştır. Yüzyıllarca okuryazar bile olamayan halk, bir dilekçe yazamaz durumdaydı. Devlet kapısına gitti mi, eski yazı ve Osmanlıcayı yalan yanlış bilenin ağına düşüyor; her yazıya dinsel anlam yüklüyordu. Kendini “ulema”dan sayanların her safsatası, her muskası inci değerindeydi. Halk, bu kara incilere karşılık canını malını vere vere yoksullaşıyordu. Dedelerimiz ninelerimiz, halk okullarında yeni yazıyı öğrendiler; yüzyıllarca nasıl kandırıldıklarını anladılar. Hepimizin cumhuriyet öncesini yaşayan dedesi ninesi var. Onlar padişahın “ümmi ümmet kullar”ıydı; yayılmacı topu tüfeğiyle gelince padişah onların değil, kendi başının derdine düşmüştü. Ne padişah ne yayılmacı… Ne yayılmacının yemini yutan yobaz kesebildi yollarını… Başardılar!
      Onlar Mustafa Kemallerin kulu değil, cumhuriyetin onurlu yurttaşı oldular. Mustafa Kemal’in Türk Devrimi, her inanç ve kökenden kulu, yurttaş yaptı. Türkiye Cumhuriyeti ilk beş yılında, eski yazıyı kullandı. Arap abecesi, kullanılması zor bir dizgeydi. 1928’de kabul edilen yeni abecemizi, o gün yaşı ilerlemiş olanlar bile birkaç haftada öğrendi. Bugün çocuklar okulöncesinde öğrenebiliyor. Harf Devriminden dört, cumhuriyet kurulduktan dokuz yıl sonra dilde devrim yapıldı. Özellikle bu iki devrim, “hilafet ve saltanat”tan çıkar umanları çok rahatsız etti. Dün olduğu gibi bugün de karşıdevrim çığırtkanları, bu iki devrimi, “halkı bir gecede cahilleştiren” dayatma diye karalıyorlar. Neyle, yeni yazı ve yenileşen dille… Ne ki bugün olup bitenlere yurttaşlık bilinciyle bakamıyoruz.
      Atatürk, ulusun tarih ve dil bilincini kökleştirmek için önce Türk Tarih Kurumu’nu, bir yıl sonra da Türk Dil Kurumu’nu kurdu. Türk Dil Kurumu’nun tüzüğünü, yönetim ve çalışma “şema”sını eliyle hazırlamıştı. 12 Temmuz 1932’de Samih Rıfat, Ruşen Eşref (Ünaydın), Celal Sahir (Erozan) ve Yakup Kadri (Karaosmanoğlu), İçişleri Bakanlığına kuruluş için başvurdular; “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” 13 Temmuzda, Ankara Halkevinin bir odasında çalışmaya başladı. İstanbul’da toplanacak ilk Türk Dili Kurultayının hazırlıklarıyla uğraşan Ruşen Eşref, 1932 Ağustosunda, “Gazi Hazretlerini eski, yeni yerli, yabancı kamuslardan (sözlüklerden) öz Türkçe sözler aramakla, filoloji ve lengüistleri ortaya koymakla meşgul” bulmuştu. Çünkü dil çalışmalarına farklı bir yol izlenmesini düşünüyordu; Harf Devrimini yapan Dil Kurulu, MEB’ye bağlı devlet dairesine dönüştürülmüş; ama bu dairenin çalışmalarına “uydurmacılık” diyenler mecliste kısır tartışmalara yol açmış; sonunda dairenin bütçesi kesilmişti. Atatürk olup biteni yalnızca izlemiş; dil işlerinin, iktidar baskısından uzak kalamayacağını görmüş; Türk Dil Kurumu’nu dernek yapısıyla kurmuştu. Derneğin bir kurultay toplamasını, Türkçenin özleşmesi, gelişmesi ve ulusal dil olması için evrim mi, devrim mi yapmak gerektiğinin burada tartışılmasını önermişti. Kurultaya yalnız uzmanların, öğretmenlerle yazarların değil, kamu görevlileriyle halkın da katılmasını sağlamıştı. Dokuz gün süren kurultayda katılımcılar düşüncesini özgürce söylemiş, devrimci ve evrimci görüşler çarpışmıştı.
      Evrimciler, Türkçeleşmiş yabancı sözcüklerin korunmasını; Türkçenin yapısına uymayan dilbilgisi kurallarının, halkın kullanamadığı yabancı sözcüklerin atılmasını; ama eski Türkçeden, Türk lehçelerinden sözcük alınmamasını uygun buluyorlardı. Sözcüleri Gazeteci Hüseyin Cahit Yalçın, adı ne olursa olsun, hiçbir örgütün dile karışmamasını savlamış; onu destekleyen de olmuştu. Sadri Ethem Erdem, Halit Ziya Uşaklıgil, Fuad Köprülü, Ali Canip Yöntem ve Hasan Âli Yücel gibi aydınlar ve onları onaylayan çoğunluksa dilde devrimin kaçınılmaz olduğunu savunmuştu. Evrimcilere en sert yanıt Fuad Köprülü’den gelmişti. O günlerin devrimcisi Köprülü, Atatürk’ü överek söze başlamıştı:
      “(…) Devrim ruhuyla dolu olan bugünkü Türk kuşağı pekiyi bilir ki Türk ruhunu ve büyük Türk tarihinin doğal akışını herkesten daha önce ve daha derinden sezen ve bu ulusal eğilimlere her zaman açık ve doğru biçimini veren Gazi, ulusal bilincin ve ulusal kültürün bu eşsiz odağı, ulusuna armağan ettiği büyük devrimler zincirinin yeni bir halkası olan büyük Dil Devrimini de bilimin sağlam temelleri üzerine kuruyor. Diğer devrimlerimizde olduğu gibi bunda da başarılı olacağımızdan bir an bile şüphe edemeyiz.(…) Kurultayımızın toplandığı 26 Eylül tarihini, ulusal rönesansımızın bu başlangıcını o eski, küçük, güçsüz girişimlerin daha büyük ölçüde bir devamı saymak çok yanlış bir anlayıştır. 26 Eylül o güçsüz akımların bir devamı değil, birbiriyle uyumlu ve büyük bir bütün oluşturan Türk Devriminin en doğal ve belki en ulu sonucudur.”
      Köprülü gibi Atatürk yaşarken devrimci olanların, 1950’de Demokrat Partinin milletvekili ya da yandaşı olduktan sonra “ulusal rönesansımız” saydıkları Dil Devriminden, hatta “büyük bir bütün oluşturan Türk Devrimi”nden vazgeçtiklerini, devrimleri silmek için türlü oyunlar sergilediklerini görüyoruz. Nihat Sami Banarlı, Türkçenin Sırları adlı yapıtında, “… Türk ilminin yetiştirdiği en büyük dil ve edebiyat târihi âlimi Fuad Köprülü, konuşulan dile müdâhale fikrine daha Atatürk zamânında râzı değildi” diyerek Köprülü’nün, 1932’deki sözlerini yalanlıyor. Banarlı’ya göre, “(…) Türkiye’de dil politikacılarının dilde hiçbir millî ve ciddî endîşeleri olmadığını bu delâlet açıkça belli eder: Onların bütün maksadı dilimizde, müşterek İslâm medeniyetinden Türkçeleşmiş kelimelerin imhâsıdır. Bu imhâ bizi, bir zamanlar sâhibi ve hâkimi olduğumuz Yakınşark Medeniyeti asırlarındaki zafer ve şeref sahîfelerimizden uzaklaştıracak, Türk çocuklarının o büyük günleri hattâ kelimelerde bile hatırlanmasına bile engel olacaktır.”
      Gençlerimiz kendilerine, “100 Temel Eser” arasında kaynak diye dayatılan, bilimsel temeli ve kaynakçası bile bulunmayan; önyargı ve öfkeyle yazıldığı için dili de bozuk olan Türkçenin Sırları gibi yapıtlarla devrim karşıtlığına yönlendiriliyor; sözde aydınlar da siyasal erkten aldıkları güçle Dil Devriminin dinle bağları kopardığını açıkça söylüyorlar.
      Atatürk yaşarken devrimci kesilenler, onun ölümünden sonra yıllarca sakladıkları gerici düşüncelerini Türk İslam senteziyle biçimlendirerek, 1950’den bu yana iktidar gücünden de yararlanarak Dil Devrimine saldırdılar. 12 Eylül darbesiyle cumhuriyet kurumlarının çoğuna karşıdevrimin kara-yeşil bayrağını astılar. Bugün kara-yeşil bayrağın görülmediği pek az kurum kaldı.
      28 yıl önce Atatürk’ün vasiyetnamesinin çiğnenmesi, kalıtından pay ayırdığı Türk Tarih ve Dil Kurumlarının kapatılması sıradan işler değildi. Dilin yenileşmesinin düşüncenin yenileşmesi olduğunu gerici takımı iyi biliyordu. Dil Devrimini salt sözcük türetmekmiş gibi göstermeleri, komünistlikle ilişkilendirmeleri, sırasıyla sahnelenecek kirli bir oyunun parçalarıydı. Özellikle eğitim kurumlarını ele geçirmek, devrimcileri sindirmek için her yolu kullandılar. Dilde devrime komünistlik diyenler, bugün dinsel kavramlar ve İngilizceyle süsledikleri bir tür uydurukça kullanıyorlar. Bu keskin ve gülünç uydurukçayla Türk Devrimini dilim dilim ediyor; kurum ve kavramların içini boşaltıyorlar… Cumhuriyet yurttaşları “Türkiye, Türk, Türk Devrimi, Türkçe” demeye çekiniyor; ulusalcılık suç, ulusalcılar suçlu… Dil Devriminin 79. yılında Türk Dil Kurumu yok; Atanın vasiyetnamesindeki hukuk lekesi duruyor... Adı Türkçe bir şey kalmadı; yabancı dille öğretim yetmedi; anadili İngilizce olan 40 bin “misyoner” öğretmen kimliğiyle okullara; yani koynumuza girecek… Yabancıya Türkçe öğretmekle övünenler, Arabın dilinin yanına yayılmacınınkini de katıyor, ortak dilimiz Türkçeyi öğretememekten utanç duymuyor… Dilimiz, içimiz dışımız örtülüyor…
      Halk olup bitenin ayrımında mı? Adam, “internet cafe”sine “Chatlak” diye ad koymuş; bu durumdayız işte! Bu koşullarda 79. Dil Bayramını kutluyoruz; kutlu olsun!

SEVGİ ÖZEL

 
BAŞYAZI
TÜRKÇE SÖZLÜK
YAZIM KILAVUZU
 
     
facebook twitter